Ma Dhawdahay Waqtigii Soomaaliya Ay Si Buuxda Ula Wareegi Lahayd Ammaankeeda?

Doodda ku saabsan mustaqbalka amniga Soomaaliya ayaa mar kale xoogeysatay kadib walaaca laga muujiyay maalgelinta Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM). Muddo ka badan labaatan sano, ciidamada Midowga Afrika waxay laf-dhabar u ahaayeen dadaallada lagu taageerayay ciidamada Soomaaliyeed ee la dagaallanka Al-Shabaab iyo ilaalinta xarumaha muhiimka ah ee dowladda. Hase yeeshee, dood cusub ayaa soo baxaysa: haddii dhaqaalaha badan ee lagu bixiyo hawlgalkan si tartiib tartiib ah loogu maalgeliyo Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed, ma gaari kartaa Soomaaliya heer ay si buuxda ugu filnaato sugidda amnigeeda?

Su’aashani ma aha oo keliya mid dhaqaale, balse waa mid taabanaysa mustaqbalka dowladnimada Soomaaliya. Dal kasta oo dunida ka jira wuxuu hiigsadaa inuu yeesho ciidan qaran oo awood u leh difaaca dalkiisa, ilaalinta xuduudihiisa iyo sugidda ammaanka muwaadiniintiisa. Soomaaliya sidoo kale waxay muddo dheer ku taamaysay inay gaarto heerkaas, inkastoo ay weli wajahdo caqabado amni iyo kuwo siyaasadeed.

Taageerayaasha fikraddan waxay aaminsan yihiin in maalgelinta tooska ah ee ciidamada Soomaaliyeed ay abuuri karto ciidan casri ah oo leh tababar joogto ah, qalab ku filan iyo mushahar la isku halayn karo. Waxay ku doodaan in askariga dareemaya xasillooni shaqo iyo taageero joogto ahi uu noqdo mid si wanaagsan u guta waajibaadkiisa. Intaa waxaa dheer, lacagta lagu horumariyo saldhigyada ciidamada, xarumaha tababarka, adeegyada caafimaadka iyo tiknoolajiyada amniga waxay dhisi kartaa awood sii jirta oo aan ku xirnayn joogitaanka ciidamo shisheeye.

Si kastaba ha ahaatee, khubarada amniga waxay tilmaamayaan in maalgelintu ay tahay hal qayb oo keliya. Ciidan xooggan wuxuu u baahan yahay hoggaan xirfad leh, talis mideysan, qorshe hawlgal oo cad, nidaam hufan oo lagu maareeyo dhaqaalaha iyo wada-shaqeyn dhow oo u dhexeysa Dowladda Federaalka iyo Dowlad-Goboleedyada. Haddii qodobadan la dayaco, xitaa maalgelin badan ma keeni karto natiijada la filayo.

Waxaa kale oo muhiim ah in la xasuusto in amniga casriga ahi uusan ku koobnayn tirada askarta. Hawlgallada maanta waxay ku tiirsan yihiin sirdoon sax ah, isgaarsiin degdeg ah, gaadiid, caafimaad, dayactir qalab, sahay joogto ah iyo awood qorsheyn oo heer sare ah. Qaybahan ayaa muddo dheer ka mid ahaa taageerada ay bixiyaan hawlgallada caalamiga ah. Haddii Soomaaliya ay rabto inay si buuxda ula wareegto mas’uuliyadda amniga, waa inay awood u yeelataa inay si isku mid ah u dhisto dhammaan qaybahaas.

Dhinaca kale, xaaladda siyaasadeed ee dalka ayaa sidoo kale door muhiim ah ka ciyaarta. Marka ay jiraan khilaafaad siyaasadeed ama is-afgaranwaa u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo Dowlad-Goboleedyada, waxaa adkaan karta in la helo qorshe mideysan oo amniga lagu wajahayo. Taasi waxay muujinaysaa in amniga iyo siyaasaddu ay si dhow isugu xiran yihiin, isla markaana horumar laga gaaro midkood uu saameyn ku leeyahay kan kale.

Si kastaba ha ahaatee, Soomaaliya maanta ma aha tii labaatan sano ka hor. Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed waxay heleen tababaro badan, khibrad dagaal iyo taageero caalami ah. Ciidamo Soomaaliyeed ayaa hoggaaminaya hawlgallo badan oo ka dhan ah Al-Shabaab, taas oo muujinaysa horumar muuqda marka loo eego sannadihii hore. Horumarkaas ayaa sabab u ah in doodda ku saabsan wareejinta mas’uuliyadda amniga ay noqoto mid dhab ah oo mudan in si qoto dheer looga fikiro.

Haddii beesha caalamku ay mustaqbalka doorato in qayb ka mid ah dhaqaalaha lagu bixiyo AUSSOM loo wareejiyo dhismaha iyo tayeynta ciidamada Soomaaliyeed, waxaa laga yaabaa in Soomaaliya ay hesho fursad ay ku dardargeliso geeddi-socodka dhismaha ciidan qaran oo isku filan. Si kastaba ha ahaatee, guusha arrintaasi waxay ku xirnaan doontaa hufnaanta maamulka, joogtaynta dib-u-habaynta hay’adaha amniga, ilaalinta isla-xisaabtanka iyo helitaanka kalsoonida shacabka.

Ugu dambayn, mustaqbalka amniga Soomaaliya ma go’aamin doonto lacagta oo keliya. Waxaa go’aamin doona sida lacagtaas loo maareeyo, sida loo dhiso hay’ado adag, iyo sida hoggaanka siyaasadeed iyo kan amnigu uga wada shaqeeyaan himilada ah in Soomaaliya ay yeelato ciidan qaran oo awood u leh difaaca dalka iyo ilaalinta nabadda. Haddii arrimahaas la isku daro, waxaa jiri karta fursad dhab ah oo Soomaaliya ugu gudubto marxalad ay si buuxda mas’uuliyadda amnigeeda ugu qaadato gacmaheeda.