Maxay tahay sababta loogu diiday Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Jibriil Cabdirashiid Xaaji Cabdi, inuu galo Kenya?

Toddobaadkan waxaa si weyn warbaahinta Soomaalida u hadal haysay dhacdadii la xiriirtay Ra’iisul Wasaare Ku-xigeenka Dowladda Federaalka Soomaaliya, Jibriil Cabdirashiid Xaaji Cabdi, oo laga soo celiyay Garoonka Caalamiga ah ee Jomo Kenyatta ee magaalada Nairobi.

Sida ay qortay Reuters, iyadoo soo xiganaysa warbixin boolis oo Kenyan ah, saraakiisha socdaalka Kenya ayaa sheegay inay ka shakiyeen in Jibriil uu watay baasaboor Kenyan ah oo lagu helay si aan waafaqsanayn sharciga. Warbixintu waxay sidoo kale sheegtay inuu diiday inuu baasaboorka ku wareejiyo saraakiisha socdaalka, isagoo ku adkaystay inuu u dhiibi doono oo keliya maxkamad. Ilaa iyo hadda, dowladda Kenya ma aysan soo saarin go’aan maxkamadeed ama xukun rasmi ah oo caddeynaya eedeymahaas.

Dhacdadan ayaa dhalisay su’aalo siyaasadeed iyo sharci oo dhowr ah.

Marka hore, ma aha wax cusub in mas’uuliyiin Soomaaliyeed ay haystaan laba dhalasho. Tobannaan xubnood oo ka tirsan dowladda Federaalka iyo Baarlamaanka ayaa leh jinsiyado kala duwan, kuwaas oo aan hore u noqon caqabad rasmi ah oo ku saabsan gudashada xilalkooda. Sidaas darteed, haddii arrintu ku koobnaan lahayd laba dhalasho oo keliya, waxay u badan tahay in aysan dhalan lahayn murankan.

Marka labaad, waxaa muuqata in dowladda Kenya ay arrinta ku saleeysay su’aal sharci oo ku saabsan habka lagu helay baasaboorka, halkii ay ka ahaan lahayd lahaanshaha dhalashada lafteeda. Haddii eedeyntaasi sax noqoto, waxay noqon kartaa arrin khuseysa shuruucda socdaalka iyo jinsiyadda Kenya. Hase yeeshee, maaddaama aan weli maxkamad go’aan ka gaarin, lama oran karo eedeyntu waa mid la xaqiijiyay.

Dhanka kale, dhacdadan waxay leedahay dhinac siyaasadeed. Xiriirka Soomaaliya iyo Kenya ayaa marar badan soo maray marxalado iskaashi iyo isqabqabsi isugu jira. Sidaas darteed, tallaabo kasta oo lagu qaado mas’uul sare oo Soomaaliyeed waxay si dabiici ah u dhalinaysaa fasiraado siyaasadeed, inkastoo aan weli la hayn caddeyn muujinaysa in go’aanka Kenya uu ahaa mid siyaasadeed.

Marka laga yimaado dhacdada Kenya, Jibriil wuxuu muddo dheer ka tirsanaa hay’adaha dowladda Federaalka. Ka hor intii uusan noqon xildhibaan, wuxuu ahaa Agaasimaha Maamulka iyo Maaliyadda ee Wasaaradda Caddaaladda. Doorashadii 2016 ayuu markii ugu horreysay noqday xildhibaan Golaha Shacabka, isagoo intii u dhexeysay 2016 iyo 2022 ka shaqeeyay guddiyo baarlamaan, isla markaana noqday xoghayaha Guddiga Warfaafinta, Dhaqanka, Boostada iyo Isgaarsiinta. Doorashadii 2022 ayaa dib loogu doortay Golaha Shacabka, inkastoo ay jireen doodo ku saabsan habraaca doorashadiisa, waxaana isla sannadkaas loo magacaabay Wasiirka Ganacsiga iyo Warshadaha, ka hor intii aan loo magacaabin Ra’iisul Wasaare Ku-xigeen.

Gudaha siyaasadda Soomaaliya, taageerayaasha Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud waxay u arkaan Jibriil inuu yahay masuul fulin kara siyaasadaha dowladda si hufan. Dhanka kale, qaar ka mid ah mucaaradka ayaa ku dhaliila inuu si dhow ula jaanqaado ajandaha Madaxweynaha, iyagoo ku tilmaama inuu yahay shaqsi si weyn u fuliya go’aannada madaxtooyada. Si kastaba ha ahaatee, tani waa aragti siyaasadeed oo ay qabaan qaar ka mid ah dadka falanqeeya siyaasadda, mana aha xaqiiqo si rasmi ah loo caddeeyay.

Gabagabadii, sababta rasmiga ah ee Kenya u sheegtay waa tuhun la xiriira sharciyadda baasaboor Kenyan ah oo la sheegay inuu watay. Ilaa ay maxkamad ama baaritaan rasmi ahi soo gabagaboobaan, lama xaqiijin karo saxnimada eedeymahaas. Sidaas darteed, dhacdadan waxay weli u dhexaysaa baaritaan sharci iyo dood siyaasadeed oo aan weli si buuxda loo kala saarin.